شمال ، كه متصل به « خزينه دره‌سى » است ، مرور داده ، از طرف غربى تا مقابل نقطهء جنوب استوار ساخت ، كه از دو جانب ، شرقا و جنوبا ، به‌طور دايره‌وار تا « خزينه دره‌سى » و درهء « كنگرلو » منتهى مىشود . عميق هريك از آن دره‌ها بيشتر از 1000 ذرع است . باعث اشتهار استحكام « قلعهء شوشى » به دو جهت است : يكى : به واسطهء ابنيه محكمه زيادى كه « پناه خان » ساخته بود . ديگر ، وضع استحكام فوق العادهء آن است ، كه به‌طور طبيعى وجود يافته ، كه به واسطهء درّ [ ه ] هاى عميق به مثابه « خندق خداآفرين » ، دور او را احاطه كرده ، كه اگر در مزقل‌ها « 1 » و كنگر [ ه ] هاى ديوار آن ، 500 تفنگچى بايستد ، محال است [ كه ] 000 ، 100 لشكر آراسته بتواند آنها را مسخر نمايد . در 56 سال قبل كه دولت « روس » اين‌جا را متصرف شد ، قطع‌نظر از استحكامات طبيعى و مصنوعى ، همواره تداركات لازمى را در داخل قلعه ممهّد « 2 » و مهيّا مىداشت ، ولى از چند سال بعد ، به چندين ملاحظات قوهء نظامى را از قلعه كمتر كرده ، به‌طورى كه گويى من بعد به هيچ‌وجه در مقام ضرورت محتاج به استحكامات اين‌جا نخواهد شد ، و از اين جهت بىاعتنائى است كه به تدريج از چندجا خرابى به ديوار قلعه وارد آمده [ است ] . اما از آن طرف ، در شمال غربى قلعه ، به فاصله 8 ورس ، در نقطهء خيلى متينى كه استحكامات آنجا نيز بدين درجه است ، شهر جديدى موسوم به « اشتاب » بنا نموده و تداركات عسكرى را در آن‌جا فراهم آورده است . از قرارى كه ذكر كردند ، 800 نفر « سالدات » و 400 نفر « سوار قزاق » و 16 عراده توپ مستعد دارد ، ولى انبار باروت و انبار غله كه آذوقهء قشون ساخلوى است ، هنوز در خود « قلعه » است . غير از اينها ، ساير « ملزومات قشونى » هرچه در قلعه بود ، به آن جا حمل‌ونقل نموده‌اند . بالفعل در خود قلعه ، قشون مستعد به جز 500 نفر « سالدات » و 400 نفر « قزاق »

--> ( 1 ) . مزغل ( Mazqal ) كه در فرانسوى Archiere يا Embrassure گفته مىشود ، روزنهء دراز و باريك است در ديوار حصارها براى انداختن تير بدون اين‌كه دشمن بتواند آنها را ببيند . ( 2 ) . آماده كرده ، آماده ، مهيا ، گسترده شده .